Page images
PDF
EPUB

2. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aderat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. Dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus,

ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad 5 senatum referri, quam delectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus, quae vellet, decernere auderet; ut M. Calidius, qui censebat, ut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset

armorum causa: timere Caesarem ereptis ab eo duabus 10 legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad

urbem Pompeius videretur; ut M. Rufus, qui sententiam Calidii paucis fere mutatis rebus sequebatur. Hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Len

tulus sententiam Calidii pronuntiaturum se omnino negavit. 15 Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. Sic

vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi, inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam diem Caesar exercitum

dimittat; si non faciat, eum adversus rempublicam facturum 20 videri. Intercedit M. Antonius, Q. Cassius, tribuni plebis.

Refertur confestim de intercessione tribunorum. Dicuntur sententiae graves : ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris collaudatur.

3. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis,

confirmat, segniores castigat atque incitat. Multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt tra

ditae a Caesare, arcessuntur. Completur urbs et ipsum 30 comitium tribunis, centurionibus, evocatis. Omnes amici

consulum, necessarii Pompei atque eorum, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur ; quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur,

plerisque vero libere decernendi potestas eripitur. Pollicetur L. Piso censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his rebus eum doceant: sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant. Dicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mittantur, qui voluntatem 5 senatus ei proponant.

4. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur. Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum 10 appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus, adulatio atque ostentatio sui 15 et potentium, qui in republica iudiciisque tum plurimum pollebant. Ipse Pompeius, ab inimicis Caesaris incitatus et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo affini- 20 tatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat.

5. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate, 25 Nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi turbulentissimi superioribus temporibus tribuni 30 plebis octavo denique mense suarum actionum respicere ac timere consuerant. Decurritur ad illud extremum atque ultimum senatus consultum, quo nisi paene in ipso urbis

[ocr errors][ocr errors]

incendio atque in desperatione omnium salutis latorum audacia numquam ante descensum est: 'dent operam con

sules, praetores, tribuni plebis quique pro consulibus sint ad 'urbem, ne quid respublica detrimenti capiat.' Haec senatus5 consulto perscribuntur a. d. vr Id. Ian. Itaque v primis

diebus, quibus haberi senatus potuit, qua ex die consulatum iniit Lentulus, biduo excepto comitiali, et de imperio Caesaris et de amplissimis viris, tribunis plebis, gravissime acerbissimeque decernitur. Profugiunt statim ex urbe tribuni plebis 10 seseque ad Caesarem conferunt. Is eo tempore erat Ra

vennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, si qua hominum aequitate res ad otium deduci posset.

6. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae per Scipionem ostenderat, agit; 15 senatus virtutem constantiamque collaudat; copias suas

exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi, alieno esse animo in Caesarem milites neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut

sequantur saltem. De reliquis rebus ad senatum refertur: 20 tota Italia delectus habeatur; Faustus Sulla propere in Mau

ritaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur, Refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus; Marcellus vero passurum in praesentia negat. De Fausto

impedit Philippus, tribunus plebis. De reliquis rebus sen25 atus-consulta perscribuntur. Provinciae privatis decernun

tur, duae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. In reliquas

provincias praetorii mittuntur. Neque exspectant (quod 30 superioribus annis acciderat], ut de eorum imperio ad popu

lum feratur, paludatique votis nuncupatis exeunt. Consules [quod ante id tempus accidit numquam] ex urbe proficiscuntur lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. Tota Italia delectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur.

7. Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. Omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat ; 5 a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit. Novum in republica introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis notaretur atque opprimeretur [quae superioribus annis 10 armis esset restituta). Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse, Pompeium, qui amissa restituisse videatur [bona), etiam quae ante habuerint, ademisse. Quotiens-cumque sit decretum, darent operam magistratus, ne quid respublica 15 detrimenti caperet (qua voce et quo senatusconsulto populus Romanus ad arma sit vocatus), factum in perniciosis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis ; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. Quarum 20 rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem (nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla . secessio facta). Hortatur, cuius imperatoris ductu ix annis rempublicam felicissime gesserint plurimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, 25 ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. Conclamant legionis xiii, quae aderat, milites (hanc enim initio tumultus evocaverat; reliquae nondum venerant): sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere.

30 8. Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione proficiscitur ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit; reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi

iubet. Eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. Is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata

demonstrat: Velle Pompeium se Caesari purgatum, ne ea, 5 quae reipublicae causa egerit, in suam contumeliam vertat.

Semper se reipublicae commoda privatis necessitudinibus habuisse potiora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracundiam suam reipublicae dimittere neque

adeo graviter irasci inimicis, ut, cum illis nocere se speret, 10 reipublicae noceat. Pauca eiusdem generis addit cum excu

satione Pompei coniuncta. Eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. .

9. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere vide15 bantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea, quae

vellet, ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias

tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. Sibi 20 semper primam reipublicae fuisse dignitatem vitaque po

tiorem. Doluisse se, quod populi Romani beneficium sibi per contumeliam ab inimicis extorqueretur, ereptoque semenstri imperio in urbem retraheretur, cuius absentis ra

tionem haberi proximis comitiis populus iussisset; tamen 25 hanc iacturam honoris sui reipublicae causa aequo animo

tulisse. Cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. Tota Italia delectus haberi, retineri legiones 11, quae ab se simulatione

Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. Quonam 30 haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere ? Sed tamen

ad omnia se descendere paratum atque omnia pati reipublicae causa. Proficiscatur Pompeius in suas provincias, ipsi exercitus dimittant, discedant in Italia omnes ab armis, metus

« PreviousContinue »