Page images
PDF

IL VII 102]
quam illudi? Quod ut n

wol dalam bent

Ut me hodie
Versaris atq

oratio.

eerumiat al ipsa

Haec enim etiam in fal
5 dorum et credulorum ?
amicitiis perfectorum
dico sapientia, quae
levis amicitias defluxit C
redeamus eaque ipsa C

XXVII. Virtus,
conciliat amicitias et CO
rerum, in ea stabilitas,
et ostendit suum lumen

ad id se admovet vicissi
15 ex quo exardescit sive

dictum est ab amando
ipsum diligere quem

sta: quae tamen 1PS
eam minus secutus sis.
20 senes illos, L. Paulum , -

Ti. Gracchum Scipion
magis elucet inter ae9
umum, P. Rupilium ,

I

es

DE AMICITIA. Quod ut ne accidat magis cavendu e hodie ante omnis comicos stultos sere aris atque illusseris lautissime ! im in fabulis stultissima persona e: ulorum senum. Sed nescio quo torum hominum, id est sapientur quae videtur in hominem cadere

iuxit oratio. Quam ob rem ad psa concludamus aliquando. cus, inquam, C. Fanni, et tu,

conservat. In ea est enim co tas, in ea constantia: quae cum zen et idem aspexit agnovitq Simque accipit illud, quod in

amor sive amicitia. Utrur ; amare autem nihil est aliu am es, nulla indigentia, nul

"P sa ecflorescit ex amicitia, IS. Hac nos adulescentes be

> M . Catonem, C. Gallum, P $ hostri socerum dileximus: YUalis, ut inter me et Scip SP . Mummium: vicissim au ce acquiescimus, ut in vestr lam admodum adulescentis d elector. Quoniamque ita e que nostrae, ut alia aeta u m est ut cum aequalibus et ceribus emissus sis, cum d ire. Sed quoniam res huma

aliqui anquirendi sunt quo. S aritate enim benevolentiac

in adulescentium cari 25 Tuberonis; equidem

A. Vergini familiaritate
parata est vitae natu
maxime quidem optal.

buscum tamquam e
30 calcem, ut dicitur,perv

caducaeque sunt, semp
et a quibus diligamur

[graphic]

valet, si modo id patefactum et illustratum est, quid in amicitia fieri oportet, quae tota veritate perpenditur? In qua nisi, ut dicitur, apertum pectus videas tuumque ostendas, nihil fidum, nihil exploratum habeas, ne amare quidem aut amari, cum id quam vere fiat ignores. Quamquam ista assen- 5 tatio, quamvis perniciosa sit, nocere tamen nemini potest nisi ei, qui eam recipit atque ea delectatur. Ita fit ut is

assentatoribus patefaciat auris suas maxime, qui ipse sibi 98 assentetur et se maxime ipse delectet. Omnino est amans

sui virtus; optime enim se ipsa novit quamque amabilis sit 10
intellegit: ego autem non de virtute nunc loquor, sed de vir-
tutis opinione. Virtute enim ipsa non tam multi praediti
esse quam videri volunt. Hos delectat assentatio, his fictus
ad ipsorum voluntatem sermo cum adhibetur, orationem
illam vanam testimonium esse laudum suarum putant. Nulla 15 |
est igitur haec amicitia, cum alter verum audire non volt,
alter ad mentiendum paratus est. Nec parasitorum in
comoediis assentatio faceta nobis videretur, nisi essent milites
gloriosi.

Magnas vero agere gratias Thais mihi?
Satis erat respondere ‘magnas.' Ingentis, inquit. Semper

auget assentator id, quod is, cuius ad voluntatem dicitur, 99 volt esse magnum. Quam ob rem, quamquam blanda ista

vanitas apud eos valet, qui ipsi illam adlectant et 'invitant, tamen etiam graviores constantioresque admonendi sunt, ut 25 animadvertant ne callida assentatione capiantur. Aperte enim adulantem nemo non videt, nisi qui admodum est excors: callidus ille et occultus ne se insinuet, studiose cavendum est Nec enim facillime agnoscitur, quippe qui etiam adversando saepe assentetur et litigare se simulans blandiatur 30 atque ad extremum det manus vincique se patiatur, ut is, qui illusus sit, plus vidisse videatur. Quid autem turpius

quam illudi? Quod ut ne accidat magis cavendum est:

Ut me hodie ante omnis comicos stultos senes

Versaris atque illusseris lautissime! Haec enim etiam in fabulis stultissima persona est improvi- 100 5 dorum et credulorum senum. Sed nescio quo pacto ab

amicitiis perfectorum hominum, id est sapientum- de hac
dico sapientia, quae videtur in hominem cadere posse—ad
levis amicitias defluxit oratio. Quam ob rem ad illa prima

redeamus eaque ipsa concludamus aliquando.
10 XXVII. Virtus, inquam, C. Fanni, et tu, Q. Muci, et

conciliat amicitias et conservat. In ea est enim convenientia
rerum, in ea stabilitas, in ea constantia: quae cum se extulit
et ostendit suum lumen et idem aspexit agnovitque in alio,

ad id se admovet vicissimque accipit illud, quod in altero est, - 15 ex quo exardescit sive amor sive amicitia. Utrumque enim

dictum est ab amando; amare autem nihil est aliud nisi eum
ipsum diligere quem ames, nulla indigentia, nulla utilitate
quaesita: quae tamen ipsa ecflorescit ex amicitia, etiam si tu

eam minus secutus sis. Hac nos adulescentes benevolentia 101 20 senes illos, L. Paulum, M. Catonem, C. Gallum, P. Nasicam,

Ti. Gracchum Scipionis nostri socerum dileximus: haec etiam
magis elucet inter aequalis, ut inter me et Scipionem, L.
Furium, P. Rupilium, Sp. Mummium: vicissim autem senes

in adulescentium caritate acquiescimus, ut in vestra, ut in Q. 25 Tuberonis; equidem etiam admodum adulescentis P. Rutili,

A. Vergini familiaritate delector. Quoniamque ita ratio com-
parata est vitae naturaeque nostrae, ut alia aetas oriatur,
maxime quidem optandum est ut cum aequalibus possis, qui-

buscum tamquam e carceribus emissus sis, cum isdem ad 30 calcem, ut dicitur, pervenire. Sed quoniam res humanae fragiles 102

caducaeque sunt, semper aliqui anquirendi sunt quos diligamus
et a quibus diligamur: caritate enim benevolentiaque sublata

[ocr errors]

omnis est e vita sublata iucunditas. Mihi quidem Scipio, quamquam est subito ereptus, vivit tamen semperque vivet: virtutem enim amavi illius viri, quae exstincta non est. Nec mihi soli versatur ante oculos, qui illam semper in manibus habui, sed etiam posteris erit clara et insignis. Nemo umquam animo 5

aut spe maiora suscipiet qui sibi non illius memoriam atque 103 imaginem proponendam putet. Equidem ex omnibus rebus,

quas mihi aut fortuna aut natura tribuit, nihil habeo quod cum amicitia Scipionis possim comparare. In hac mihi de re publica consensus, in hac rerum privatarum consilium, in 10 eadem requies plena oblectationis fuit. Numquam illum ne minima quidem re offendi, quod quidem senserim, nihil audivi ex eo ipse quod nollem; una domus erat, idem victus

isque communis, neque solum militia, sed etiam peregrina104 tiones rusticationesque communes. Nam quid ego de studiis 15

dicam cognoscendi semper aliquid atque discendi, in quibus remoti ab oculis populi omne otiosum tempus contrivimus? Quarum rerum recordatio et memoria si una cum illo occidisset, desiderium coniunctissimi atque amantissimi viri ferre nullo modo possem. Sed nec illa exstincta sunt alunturque 20 potius et augentur cogitatione et memoria mea, et, si illis plane orbatus essem, magnum tamen affert mihi aetas ipsa solacium : diutius enim iam in hoc desiderio esse non possum; omnia autem brevia tolerabilia esse debent, etiam si magna sunt.

25 Haec habui de amicitia quae dicerem; vos autem hortor ut ita virtutem locetis, sine qua amicitia esse non potest, ut ea excepta nihil amicitia praestabilius putetis.

NOTES.

N.B. In references to passages in the dialogue the first figure refers to the small section, not the chapter. In all quotations from Cicero sections not chapters are referred to, iinless the contrary is stated.

§ 1. I Q. Mucius...C. Laelio: see Introd. p. 14. 2 memoriter: not by heart' or 'from memory' but with good memory,' like uv nuoveks (Xen. Cyr. 5, 3, 46). Madvig is right in saying (on Fin. 1, 34) semper hoc vocabulum laudem habet bonae et copiosae memoriae.

nec dubitare: =et (solebat) non dubitare. When dubitare means to hesitate about doing something, it generally takes an infinitive after it if the sentence (as here) is negative, or is an interrogative sentence which implies a negative. Occasionally, in such sentences, dubitare takes another construction, viz. quin with subj. More examples of this usage occur in Cic. than in any other author: e.g. Leg. agr. 2, 69 et vos non dubitatis quin vectigalia vestra vendatis. In a positive sentence the infinitive is unusual: cf. Sall. Cat. 15, 2 ea illi nubere dubitat ; Cic. N. D. 1,

113 accusat fratrem suum quod dubitet omnia ventre metiri. 3 sapientem: see Introd. p. 15, n. 6. 4 ila eram deductus etc.: 'had been introduced to Scaevola on the under

standing, that etc. For this sense of deducere, to introduce a young man to a master or guardian, cf. Cael. 9 ut huic virilem togam dedit...hunc a patre continuo ad me esse deductum. It was a common practice to attach youths for a time to the society of distinguished jurists or orators; see Tac. dial. 34; Quint. 12, 11, 6.

Scaevolam: but above (line 1) Q. Mucius, the same person : Lahmeyer quotes similar changes from Cic. dom. 115; Sall. Iug. 27, 4; Nep. Hamilc. I, 3 and 5.

virili toga: called also toga pura (as in Att. 7, 8, 5) to distinguish it from the toga praetexta (sometimes called merely praetexta) the purple bordered robe worn at Rome by magistrates and children. The toga of the ordinary adult citizen was not dyed. The toga virilis was generally assumed at the beginning of the seventeenth year. For virilis toga instead of toga virilis cf. Cael. 9 quoted above, and praetexta toga in 33, p. 39, 1. 9.

« PreviousContinue »