Page images
PDF
EPUB

ώσπερ το αισθητικών προς τα αισθητά, ούτω τον νούν προς τα νοητά. ανάγκη άρα, έπει πάντα νοεί, αμιγή είναι, ώσπερ φησίν Αναξαγόρας, ίνα κρατη, τούτο δ' έστιν ίνα γνωρίζη παρεμφαινόμενον γαρ κωλύει το αλλότριον και αντι- 20 φράττει ώστε μηδ' αυτού είναι φύσιν μηδεμίαν άλλ' ή ταύτην, ότι δυνατόν, και άρα καλούμενος της ψυχής νους (λέγω δε νούν και διανοείται και υπολαμβάνει η ψυχή) $ 4 ουθέν έστιν ενεργεία των όντων πρίν νοεϊν. διο ουδε μεμίχθαι

εύλογον αυτόν τω σώματι ποιός τις γαρ αν γίγνοιτο, ψυ- 15 χρός ή θερμός, ή κάν όργανόν τι είη, ώσπερ το αισθητική νύν δ' ουδέν έστιν. και εύ δη οι λέγοντες την ψυχήν είναι τό

πον ειδών, πλήν ότι ούτε όλη αλλ' η νοητική, ούτε εντελε85 χεία αλλά δυνάμει τα είδη. ότι δ' ουχ ομοία η απάθεια

του αισθητικού και του νοητικού, φανερον επί των αισθητηρίων 30 και της αισθήσεως. η μεν γαρ αίσθησις ου δύναται αισθάνεσθαι εκ του σφόδρα αισθητού, οίον ψόφου εκ των μεγάλων 4299 ψόφων, ουδ' εκ των ισχυρών χρωμάτων και οσμών ούτε οραν ούτε όσμάσθαι· αλλ' ο νους όταν τι νοήση σφόδρα νοη

τόν, ουχ ήττον νοεί τα υποδεέστερα, αλλά και μάλλον το και 6 μεν γαρ αισθητικών ουκ άνευ σώματος, ο δε χωριστός. όταν

δ' ούτως έκαστα γένηται ως επιστήμων λέγεται ο κατ' ενέργειαν (τούτο δε συμβαίνει, όταν δύνηται ενεργείν δι' αυτού), έστι μεν ομοίως και τότε δυνάμει πως, ου μήν ομοίως και

5

18. επειδή SUVWXy. 25. γάρ άν τις LSTUWΧ. 429. οίον του ψ. STVXy. 6. ώς ο επ. ΕLTUVX Tor. 8. ομοίως pr. om. pr. E Tor.

that in which the faculty of sense stands towards the objects of perception. Reason therefore, since it thinks everything must be free from all admixture, in order that, to use the phrase of Anaxagoras, it may rule the world—that is, acquire knowledge: for the adjacent light of any foreign body obstructs it and eclipses it. Its very nature, then, is nothing but just this comprehensive potentiality : and the reason—that is, that function through which the soul is ratiocinative and frames notions -is therefore, previously to the exercise of thought, actually identical with nothing which exists.

This consideration shews how improbable it is that reason should be incorporated with the bodily organism: for if so, it would be of some definite character, either hot or cold, or it would have some organ for its operation, just as is the case with sense. But, as matter of fact, reason has nothing of this character. There is truth, too, in the view of those who say the soul is the source of general ideas: only it is soul not as a whole but in its faculty of reason: and the forms or ideas in question exist within the mind, not as endowments which we already possess, but only as capacities to be developed.

The difference, however, between the impassivity of the faculty of reason and of the faculty of sense is clear from a consideration of the organs and the processes of sense-perception. Sense, for examplė, is unable to acquire perception from an object which is in too great excess—cannot, to take an instance, perceive sound from extremely loud noises, nor see nor smell anything from too violent colours and odours. Reason, on the contrary, when it applies itself to something extremely intellectual, does not lessen but rather increases its power of thinking inferior objects, the explanation being that the faculty of sense is not independent of the body, whereas reason is separated from it. And since reason becomes each of its objects in the sense in which he who is in actual possession of knowledge is described as knowing—this resulting when he can apply his knowledge by himself-the reason as a developed capacity is similar to what it was previously as a mere unformed faculty though not the same as what it was before it learned or

[ocr errors]

πρίν μαθείν ή ευρείν και αυτός δε αυτον τότε δύναται νο87 είν. έπει δ' άλλο εστι το μέγεθος και το μεγέθει είναι και

ύδωρ και ύδατι είναι: (ούτω δε και έφ' ετέρων πολλών, αλλ' ουκ επί πάντων" επ' ενίων γαρ ταυτόν έστι) το σαρκί είναι και σάρκα ή άλλο ή άλλως έχοντι κρίνει η γαρ σαρξ ουκ άνευ της ύλης, αλλ' ώσπερ το σιμόν, τόδε εν τώδε. το μεν ουν αισθητική το θερμόν και το ψυχρoν κρίνει και ων 15 λόγος τις η σάρξ άλλω δε ήτοι χωριστά, ή ως η κεκλα

σμένη έχει προς αυτήν όταν έκταθή, το σαρκί είναι κρίS8 νει. πάλιν δ' επί των εν αφαιρέσει όντων το ευθύ ως το

σιμόν μετά συνεχούς γάρ το δέ τί ήν είναι, ει έστιν έτερον το ευθεί είναι και το ευθύ, άλλω" έστω γαρ δυάς, ετέρω

άρα ή ετέρως έχοντι κρίνει. και όλως άρα ως χωριστά τα 89 πράγματα της ύλης, ούτω και τα περί τον νούν. απορήσειε

δ' άν τις, ει ο νους απλούν εστί και απαθές και μηδενί μηθέν έχει κοινόν, ώσπερ φησίν 'Αναξαγόρας, πως νοήσει, εί το

νοείν πάσχειν τί έστιν ή γάρ τι κοινόν αμφοίν υπάρχει, το 15 $ το μεν ποιείν δοκεί το δε πάσχειν. έτι δ' ει νοητός και αυτός.

ή γάρ τοις άλλοις ο νους υπάρξει, ει μή κατ' άλλο αυτός

20

II.

και το ύδατι Ε.

13. έχοντι om. ELSUV. | κρίνει ο νους η EL Αld. 16. ή om. SUVWX.

άλλο TVX Βι.

kai om. LSTUVX. 1! άρα om. pr. Ε.

23. απλούς V.

20.

21.

discovered : and it may in this final stage be said to think itself.

[The difference between sense and reason may be exhibited also in this manner.] There is a difference between magnitude as a simple fact and magnitude as a real notion, just as there is between water and its essential being: as indeed a similar difference holds good in most things, though not in all, there being some abstract objects in which matter and form combine together into one. It is then either by a different faculty, or by a faculty differently applied, that the mind judges of the essential nature of flesh and simple flesh itself, because flesh does not exist independently of matter, but is, like snubnosedness, a definite fact in concrete expression. With the faculty of sense it discriminates the hot and cold and those qualities of which flesh presents us with a certain aspect, whereas with another faculty, either separated from the former or standing to it in the same relation as the bent line to the same line when straightened, it judges of the essential notion of flesh.

And this distinction holds good also of abstract conceptions. The actual straight line, as occupying continuous space, resembles the concrete materially expressed snubnose; whereas the essential idea, if we allow a difference between the notion of straightness and the simple straight line, must be recognised by some other faculty. And now suppose that we define the idea of straightness as duality. It must be with a different or differently applied faculty that mind judges of this real idea: and generally just as the forms of sense can be separated from the matter in which they are embodied, so also can we draw a distinction between the different applications of thought.

The question might, however, here be raised-How, if reason is uncompounded and unaffected by impressions, and has, as Anaxagoras maintains, no community with other objects, how is it to think objects, if thinking be a sort of receptivity; for it is only in so far as there is something common to two objects that the one is thought to produce, the other to receive an impression. And the further question might be raised whether reason itself can be an object of thought. For either reason must be an attribute of other things as well, in case it be held νοητός, εν δε τε το νοητόν είδει, ή μεμιγμένον τι εξει, και

$ 11 ποιεί νοητών αυτών ώσπερ τάλλα. ή το μεν πάσχειν κατά

κοινόν τι. διο είρηται πρότερον, ότι δυνάμει πώς έστι τα νοητά 30

ο νους, αλλ' εντελεχεία ουδέν, πριν αν νοή. δει δ' ούτως ώσ

περ εν γραμματεία και μηθεν υπάρχει εντελεχεία γεγραμ- 4301

$ 12 μένον· όπερ συμβαίνει επί του νου. και αυτος δε νοητός έστιν

ώσπερ τα νοητά. επί μεν γαρ των άνευ ύλης το αυτό έστι

το νοούν και το νοούμενον· η γαρ επιστήμη η θεωρητική και

το ούτως επιστητόν το αυτό έστιν του δε μη αει νοείν το αϊ- 5

τιον επισκεπτέον εν δε τοις έχουσιν ύλην δυνάμει έκαστόν

έστι των νοητών. ώστ' εκείνοις μεν ουχ υπάρξει νους (άνευ

γαρ ύλης δύναμις ο νους των τοιούτων), εκείνη δε το νοητόν

υπάρξει.

V. Επει δ' ώσπερ εν απάση τη φύσει εστί τι το μεν

IO

ύλη εκάστω γένει (τούτο δε και πάντα δυνάμει εκείνα), έτερον

δε το αίτιον και ποιητικόν, το ποιείν πάντα, οίον η τέχνη

30. διείρηται S. || διό είρηται Αld. διήρηται Vulg. 31. αν] αν μη LVW. 4304 1. ώ om. ESUVXy | υπάρχειν SUVX. 8. δύναμις έστιν ο LSUVWX. 11. ο] om. y, ότι UVX. 12. τω] δ τω LTX.

« PreviousContinue »