Page images
PDF
EPUB
[ocr errors]

causae arbitrabatur, quare in eum aut ipse animad-
verteret aut civitatem animadvertere iuberet. His ,
omnibus rebus unum repugnabat, quod Divitiaci
fratris summum in populum Romanum studium,
summam in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam,
temperantiam cognoverat: nam, ne eius supplicio
Divitiaci animum offenderet, verebatur. Itaque 3
prius, quam quicquam conaretur, Divitiacum ad se
vocari iubet et cotidianis interpretibus remotis per
C. Valerium Procillum, principem Galliae provin-
ciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum
fidem habebat, cum eo colloquitur : simul commone- 4
facit, quae ipso praesente in concilio Gallorum de
Dumnorige sint dicta, et ostendit, quae separatim
quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur, 5
ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cog-
nita statuat, vel civitatem statuere iubeat. 20. Di- 20
vitiacus multis cum lacrimis Caesarem com-
plexus obsecrare coepit, ne quid gravius intercedes
in fratrem statueret : Scire se illa esse vera, brother with 2
nec quemquam ex eo plus quam se doloris Caesar, who
capere, propterea quod, cum ipse gratia
plurimum domi atque in reliqua Gallia,
ille minimum propter adolescentiam posset, per se
crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad 3
minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam
uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existima-
tione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare 4
gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae

Divitiacus

for his

warns Dumnorix.

apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum ; qua ex re futurum, uti totius 5 Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat, finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit, uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat, ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur, proponit; monet, ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Divitiaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut, quae agat, quibuscum

loquatur, scire possit. 21 21. Eodem die ab exploratoribus certior factus

hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus, qui cognoscerent, misit. Renuntiatum est faci

De tertia vigilia Titum Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant, summum iugum montis ascendere iubet; quid sui con3 silii sit, ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem

itinere, quo hostes ierant, ad eos contendit equita4tumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu

L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum ex22 ploratoribus praemittitur. / 22. Prima luce, cum

Caesar resolves to attack the enemy both

in front and 1

rear, but is

baulked by lem esse.

a false alarm.

2

summus mons a Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset, neque, ut postea ex captivis comperit, aut a ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare, ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros exspectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit 4 et montem a suis teneri et Helvetios castra movisse et Considium timore perterritum, quod non vidisset, pro viso sibi renuntiasse. Eo die quo consuerat 5 intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit.

23. Postridie eius diei, quod omnino biduum 23 supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Ae- marches to

Bibracte, duorum longe maximo et copiosissimo, non followed by amplius milium passuum xviii aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit: iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res 2 per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod 3 timore perterritos Romanos discedere a se existi

[ocr errors]

Caesar

the Helvetii,

Caesar defeats the Helvetii in a

near

they flee to Í the Lin

gones.

marent, eo magis, quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo, quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a

novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. 24 24. Postquam id animum advertit, copias suas

Caesar in proximum collem subducit equi

tatumque, qui sustineret hostium impe• great battle tum, misit. Ipse interim in colle medio Bibracte;

triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum [ita uti supra]; sed in

summo iugo duas legiones, quas in Gallia citeriore proxime conscripserat, et omnia auxilia collocari ac totum montem hominibus compleri et interea sarcinas in unum locum conferri et eum ab his, qui in superiore acie constiterant, muniri iussit. 4 Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta s in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie

reiecto nostro equitatu phalange facta sub primam 25 nostram aciem successerunt. 25. Caesar primum

suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohor• tatus suos proelium commisit. Milites e loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum 3 fecerunt. Gallis magno ad pugnam etat impedimento, quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et colligatis,

cum fertum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis com:

2

mode pugnare poterant, multi yt diu iactato bracchio 4 praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugfare. Tandem vulneribus defessi et pedem re- 5 ferre et, quod mons suberat circiter mille passuum, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succeden- 6 tibus nostris Boii et Tulingi, qui hominum milibus circiter xv agmen

hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros latere aperto aggressi circumvenire et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bi- , partito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. 26. Ita ancipiti proelio diu atque acriter 26 pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab : hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum bostem videre nemo potuit. Ad multam noctem 3 etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerant et e loco superiore in nostros venientes tela coniciebant, et nonnulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant, nostrosque vulnerabant.

Diu cum esset pug- 4 natum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. s Ex eo proelio circiter millia hominum cxxx superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt: nullam

« PreviousContinue »